طراحی چارچوبی جامع برای ارتقاء صلاحیت‌های حرفه‌ای در آموزش فنی و حرفه‌ای استان مازندران

الموضوعات :

مهدیه وحیدیان ¹ , مهسا غلامحسین زاده ² , رضا یوسفی سعیدآبادی ³

1 - دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
2 - استادیار گروه مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
3 - استادیار گروه مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

تاريخ الإرسال : 28 السبت , شوال, 1446 تاريخ التأكيد : 03 السبت , محرم, 1447 تاريخ الإصدار : 12 الإثنين , محرم, 1447

الکلمات المفتاحية: چارچوب جامع, صلاحیت های حرفه ای, آموزش فنی و حرفه ای.,

ملخص المقالة :

هدف: این پژوهش با هدف طراحی چارچوبی جامع برای ارتقاء صلاحیت‌های حرفه‌ای در آموزش فنی و حرفه‌ای استان مازندران با رویکرد انقلاب صنعتی چهارم انجام شده است.

روش: روش تحقیق کیفی و از نوع کاربردی است و بر پایه نظریه داده‌بنیاد صورت گرفته است. جامعه آماری شامل متخصصان حوزه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. از میان آن‌ها، ۱۲ نفر تا رسیدن به اشباع نظری به‌عنوان نمونه مورد مصاحبه قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و فیش‌برداری از متون علمی بود. برای بررسی روایی، یافته‌ها توسط مشارکت‌کنندگان و اساتید بازبینی و تأیید شد. اعتبار نتایج از طریق بازبینی مستمر، تحلیل‌های مشارکتی و انطباق با مبانی نظری تأمین گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت و ۲۸۱ مقوله استخراج شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که پدیده محوری "صلاحیت حرفه‌ای" شامل مهارت‌های فنی، نرم، مدیریتی و شناختی است و تحت تأثیر شرایط علّی (مانند تحولات فناورانه)، زمینه‌ای (نظیر زیرساخت‌های آموزشی) و مداخله‌گر (همچون چالش‌های اجتماعی و قانونی) قرار دارد. راهبردهای پیشنهادی شامل تحول نظام آموزشی، یادگیری مستمر، و پیوند مستمرآموزش با صنعت است که پیامدهای کوتاه مدت و بلند مدتی چون اشتغال‌زایی، نوآوری، و ارتقای کیفیت را به همراه دارد.

نتیجه گیری: چارچوب جامع برای ارتقاء صلاحیت‌های حرفه‌ای در آموزش فنی و حرفه‌ای استان مازندران دارای چند مؤلفه اساسی است که پژوهش حاضر برخی از آنها را شناسایی و در اختیار متولیان قرار داد که می‌توان در راستای توسعه و پیشرفت آموزش‌های فنی و حرفه ای استفاده نمود.

المصادر:

اعظمی، موسی، فرهادی، مهدی، شانازی، کاروان. (1401). نقش آموزش‌های فنی و حرفه ای در توانمند‌سازی مهارت آموزان روستایی(مورد: شهرستان فامنین- استان همدان). راهبردهای توسعه روستایی، 9(4): 505-523.
پیره بابی، سامان ، یعقوبی، علی اکبر، زندی، مجید. (1403). مروری بر انقلاب‌های صنعتی: انقلاب صنعتی پنجم، عصر انرژی، مهندسی مکانیک دانشگاه تبریز، 54(2): 79-88.
خادمی کله لو، محمد، رحیمی، بهروز، رحیمی، محمدجواد. (1402). بررسی تناسب میان آموزش و تربیت فنی و حرفه‌ای و توزیع اشتغال در ایران، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، 12(4): 73-100.
خلاقی ، علی اصغر، و حج فروش، احمد. (1399). شایستگی‌ها و صلاحیت‌های حرفه‌ای مربیان آموزش فنی و حرفه ای. مهارت آموزی، 9(34 )، 7-42.
داناسرشت، سمیرا و کرمی، زهرا . (1403). نقش استفاده از فناوری های نوین در آموزش های مهارتی دانشگاه فنی و حرفه ای، علوم مهارتی و خلاقیت، 3010): 20-33.
زاهدی، فرزانه و صابری اناری، مریم . (1403). بررسی مزایا و چالش‌های کاربرد فناوری‌های نوین در آموزش مهارتی، علوم مهارتی و خلاقیت،
شاکری، محسن، برزگر بفروئی، کاظم، جمشیدی، محمدعلی. (1398). ارائة الگوی تناسب آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای با نیازهای بازارکار از دیدگاه صاحبان صنایع شهر یزد بر‌اساس نظریة داده‌بنیاد، نوآوری‌های آموزشی، 18(3): 59-38.
قاسمی خیرآبادی، عبداله، خورشیدی، عباس، عباسی سروک، لطف اله، خسروی، پرستو، دلگشا، یلدا. (1399). مؤلفه‌های حاکمیتی و شاخص‌های آموزش مهارتی در سطح ملی و محلی، مطالعۀ موردی استان تهران. مهارت‌آموزی، 7(3)، 73-96.
ملک پور، علیرضا. (1400). ارزیابی چالش¬های آموزش فنی و حرفه‌ای در کشور، فصلنامه مهارت آموزی، 9(36): 66-55.
مهرعلی زاده، یداله. (1401). بررسی مهارت‌های بازار کار و آموزش فنی و حرفه ای در عصر انقلاب صنعتی چهارم: با تحلیلی بر نظام آموزش فنی و حرفه‌ای ایران. مهارت آموزی، 11(41 )، 139-164.
موسوی، سیده مهسا، پورکریمی، جواد، نارنجی ثانی، فاطمه. (1399). شناسایی شایستگی‌های حرفه‌ای هنرآموزان بخش صنعت هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای، مطالعات برنامه ریزی آموزشی، 9(17): 19-45.
موسوی، سیده مهسا، پورکریمی، جواد، و نارنجی ثانی، فاطمه. (1398). ارائه مدل صلاحیت های حرفه ای آموزشگران زمینه صنعت هنرستان های فنی. مدیریت بر آموزش سازمان ها، 8(2 )، 253-285.
نجاتی، فرهاد، مهرعلیزاده، یداله، شاهی، سکینه، پارسا، عبداله. (1402). واکاوی استانداردهای آموزشی بخش صنعت سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای ایران در پرتو انقلاب صنعتی چهارم، مهارت‌آموزی، 12(2): 148-119.
ورعی، محمد، احمدی، عباداله. (1402). مدلی برای ارتقا کیفیت آموزش های فنی و حرفه‌‌ای، دوماهنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 3(4): 113-140.
Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2020). Robots and jobs: Evidence from US labor markets. Journal of political economy, 128(6), 2188-2244.
Barboutidis, G., & Stiakakis, E. (2023). Identifying the factors to enhance digital competence of students at vocational training institutes. Technology, Knowledge and Learning, 28(2), 613-650.
Fithriani, F., Darmiah, D., Ak, W. W., Syabuddin, S., & Sulaiman, S. (2025). Professionalism Competency of Public Islamic Senior High School (Man) Teachers In Welcoming The era Of The Industrial Revolution 4.0 In Aceh. Journal Ilmiah Islam Futura, 24(2), 561-578.
Kaasinen, E., Schmalfuß, F., Özturk, C., Aromaa, S., Boubekeur, M., Heilala, J., ... & Walter, T. (2020). Empowering and engaging industrial workers with Operator 4.0 solutions. Computers & Industrial Engineering, 139, 105678.
Li, L. (2024). Reskilling and upskilling the future-ready workforce for industry 4.0 and beyond. Information Systems Frontiers, 26(5), 1697-1712.
Mazlan, N. I., Ishar, M. I. M., Ariffin, M. M., & Janius, N. (2025). Work-based Learning Methods in Vocational Colleges Through Practices Based on Industrial Revolution 4.0/Kaedah Pembelajaran Berasaskan Pekerjaan di Kolej Vokasional Melalui Kemahiran Berpandukan Revolusi Industri 4.0. Sains Humanika, 17(1), 17-25.
Schwab, K. (2024). The Fourth Industrial Revolution: what it means, how to respond1. In Handbook of research on strategic leadership in the Fourth Industrial Revolution (pp. 29-34). Edward Elgar Publishing.
Trang, V. T. T. (2025). Developing Vietnam's human resources in the context of the current Industrial Revolution and international integration. Heritage and Sustainable Development, 7(1), 49-62.
World Economic Forum. (2020). The future of jobs report 2020. World Economic Forum.
Yadav, S. (2024). Developing twenty-first century skills among youth: Opportunities and challenges in skill development across the globe. Contemporary Challenges in Social Science Management: Skills Gaps and Shortages in the Labour Market, 112, 47-68.
Zhou, Q., Diao, J., Wang, Y., Chen, M., Yang, C., Li, M., & Zhang, T. (2023). Strategies for developing TVET teachers’ professional competencies. In Handbook of Technical and Vocational Teacher Professional Development in the Digital Age (pp. 75-90). Singapore: Springer Nature Singapore.